Đồng chủ trì Tọa đàm phiên1, 2 (buổi sáng) có PGS, TS. Nguyễn Tấn Vinh - Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Học viện Chính trị khu vực II, Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương và ông Timo Rinke - Trưởng Đại diện Tổ chức FES tại Việt Nam. Phiên buổi chiều (3,4), do TS. Lê Thị Anh Đào - Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Phó Giám đốc Học viện; ông Timo Rinke và PGS.TS. Đặng Thị Ánh Tuyết - Phó Vụ trưởng Vụ Quản lý khoa học đồng chủ trì.
Toàn cảnh Tọa đàm khoa học
Tham dự Tọa đàm về phía Tổ chức FES tại Việt Nam có ông Timo Rinke - Trưởng đại diện Tổ chức FES; bà Nguyễn Thị Hà Giang - Quản lý Chương trình Tổ chức FES. Về phía Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh có PGS.TS. Đặng Thị Ánh Tuyết - Phó Vụ trưởng Vụ Quản lý khoa học; TS. Lê Trọng Thưởng - Chuyên viên cao cấp, đại diện Vụ Hợp tác quốc tế. Về phía Học viện Chính trị khu vực II có PGS.TS. Nguyễn Tấn Vinh - Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Học viện Chính trị khu vực II, Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương; TS. Lê Thị Anh Đào - Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Phó Giám đốc Học viện; cùng đại diện lãnh đạo các đơn vị trực thuộc Giám đốc, các giảng viên, nghiên cứu viên của Học viện Chính trị khu vực II và các nhà khoa hoc, chuyên gia, đại biểu đến từ nhiều cơ quan, tổ chức và các cơ sở nghiên cứu, đào tạo.
PGS, TS. Nguyễn Tấn Vinh - Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Học viện Chính trị khu vực II, Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương phát biểu tại Toạ đàm
Phát biểu chào mừng và định hướng Tọa đàm, PGS, TS. Nguyễn Tấn Vinh nhiệt liệt chào mừng các đại biểu, nhà khoa học, nhà quản lý, chuyên gia trong nước và quốc tế; đồng thời trân trọng cảm ơn Tổ chức FES tại Việt Nam đã phối hợp, đồng hành tổ chức Tọa đàm. PGS, TS. Nguyễn Tấn Vinh nhấn mạnh, trợ giúp xã hội là một trong những trụ cột cơ bản của hệ thống an sinh xã hội quốc gia, hướng tới mục tiêu phát triển bao trùm, bảo đảm không để ai bị bỏ lại phía sau. Trong đó, cần chuyển mạnh từ cách tiếp cận người dân là đối tượng thụ hưởng sang phát huy vai trò chủ thể của người dân, để các nhóm yếu thế được cung cấp thông tin, tham vấn, phản hồi và tham gia giám sát chính sách.
PGS, TS. Nguyễn Tấn Vinh chỉ rõ những rào cản đối với sự tham gia của nhóm yếu thế, nhất là hạn chế về thông tin, năng lực số, tiếp cận dịch vụ công trực tuyến, cơ chế phản hồi và trách nhiệm giải trình; từ đó đề nghị các đại biểu tập trung làm rõ sự tham gia thực chất, nhận diện các rào cản và đề xuất giải pháp hoàn thiện chính sách, pháp luật, cơ chế phản hồi và trách nhiệm giải trình trong bối cảnh chuyển đổi số, chính quyền địa phương hai cấp.
Định hướng nội dung trao đổi tại Tọa đàm, PGS, TS. Nguyễn Tấn Vinh đề nghị các đại biểu, nhà khoa học tập trung làm rõ bốn nhóm vấn đề: (1) Xác định nội hàm và tiêu chí của sự tham gia thực chất, phân biệt với tham gia hình thức trong bối cảnh chính quyền địa phương hai cấp và chuyển đổi số; (2) Đánh giá khách quan những rào cản về thể chế và năng lực, nhất là năng lực số; (3) Đề xuất các giải pháp, mô hình khả thi, chú trọng lồng ghép giới, bảo vệ các nhóm đặc thù và phát huy vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội, cộng đồng và khu vực tư nhân; (4) Kiến nghị hoàn thiện hành lang pháp lý, cơ chế phản hồi và trách nhiệm giải trình nhằm bảo đảm tính bao trùm, minh bạch và bền vững của hệ thống trợ giúp xã hội.
Ông Timo Rinke - Trưởng đại diện Tổ chức FES tại Việt Nam phát biểu khai mạc và định hướng Tọa đàm
Phát biểu tại Tọa đàm, ông Timo Rinke đánh giá cao định hướng nâng cao năng lực tham gia thực chất của nhóm yếu thế. Ông Timo Rinke cho rằng, một chính sách trợ giúp xã hội thực sự hiệu quả không chỉ dừng ở việc cung cấp nguồn lực, mà phải có cơ chế để các đối tượng thụ hưởng bày tỏ ý kiến và trực tiếp tham gia vào quá trình hoạch định, thực hiện chính sách. Theo ông Timo Rinke, xóa bỏ các rào cản đối với người nghèo, người cao tuổi, phụ nữ và trẻ em gái khuyết tật, đồng bào dân tộc thiểu số, năng lực số, khả năng tiếp cận dịch vụ công, mô hình đồng quản trị, khuôn khổ pháp lý và cơ chế trách nhiệm giải trình là những nội dung có ý nghĩa quan trọng đối với việc xây dựng hệ thống trợ giúp xã hội công bằng, bền vững và bao trùm.
Trong khuôn khổ chương trình, PGS, TS. Nguyễn Tấn Vinh và ông Timo Rinke trao quà lưu niệm, thể hiện sự phối hợp và gắn kết trong hoạt động nghiên cứu, trao đổi học thuật giữa Học viện Chính trị khu vực II và Tổ chức FES tại Việt Nam.
PGS, TS. Nguyễn Tấn Vinh trao quà lưu niệm cho ông Timo Rinke - Trưởng Đại diện Tổ chức FES tại Việt Nam
Tại Phiên 1 với chủ đề “Lý luận và kinh nghiệm quốc tế”, các tham luận đã tập trung làm rõ cơ sở lý luận về quyền tham gia của nhóm yếu thế trong chính sách trợ giúp xã hội và những cơ chế thúc đẩy sự tham gia tại cộng đồng. Đồng thời gợi mở những luận cứ quan trọng về quyền, năng lực và khả năng tác động của nhóm yếu thế đối với quá trình xây dựng, thực hiện và giám sát chính sách.
TS. Lê Thị Anh Đào - Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Phó Giám đốc Học viện trình bày tham luận tại phiên 1 với chủ đề “Quyền tham gia của nhóm yếu thế từ góc độ Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa: Cơ sở lý luận cho chính sách trợ giúp xã hội”.
TS. Vũ Thái Hạnh - Viện Kinh tế - Xã hội và Môi trườngtrình bày tham luận tại phiên 1 với chủ đề: “Cơ chế thúc đẩy sự tham gia của nhóm yếu thế tại cộng đồng: Kinh nghiệm quốc tế và giá trị tham khảo cho chính sách trợ giúp xã hội tại Việt Nam”.
Từ các nội dung được đặt ra, các chuyên gia, đại biểu đã tập trung làm sâu sắc hơn những vấn đề lý luận và chỉ rõ các điều kiện bảo đảm sự tham gia thực chất của nhóm yếu thế trong thực hiện chính sách trợ giúp xã hội; đồng thời trao đổi về cơ chế phát huy tiếng nói, năng lực và vai trò chủ thể của người thụ hưởng. Các ý kiến cũng nhấn mạnh việc chọn lọc, vận dụng kinh nghiệm quốc tế phù hợp với điều kiện Việt Nam, nhằm đưa quyền tham gia từ yêu cầu nguyên tắc trở thành cơ chế thực chất trong thực tiễn.
GS.TS. Trịnh Duy Luân, Nguyên Viện trưởng Viện Xã hội học, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam bình luận, trao đổi tại phiên 1
TS. Nguyễn Thị Tuyết Nga, Nguyên Đại biểu Quốc hội khóa XI, XV, Thường trực Ủy ban Văn hóa - Xã hội, Phó ban Phản biện chính sách Hội VASE bình luận, trao đổi tại phiên 1
TS. Trương Nguyễn Tuấn Khương, Đại học Fulbright Việt Nam bình luận, trao đổi tại phiên 1
Tiếp nối chương trình, Phiên 2 với chủ đề “Thực trạng sự tham gia của nhóm yếu thế và các rào cản” chuyển trọng tâm từ cơ sở lý luận sang đánh giá thực tiễn thực hiện chính sách trợ giúp xã hội. Từ những góc tiếp cận khác nhau, các tham luận tập trung phân tích những rào cản về nhận thức, thông tin, năng lực, điều kiện tiếp cận dịch vụ công và khả năng phản hồi, giám sát, trách nhiệm giải trình ở cơ sở; đồng thời chỉ ra những yêu cầu đối với việc nâng cao năng lực tham gia của người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số và các nhóm yếu thế trong bối cảnh mới. Đặc biệt, vấn đề năng lực số và tiếp cận dịch vụ công trực tuyến được các đại biểu đi sâu phân tích và làm rõ.
PGS, TS. Hoàng Mai - Trưởng Khoa Quản trị nhân lực, Học viện Hành chính và Quản trị công trình bày tham luận tại phiên 2: “Sự tham gia của người nghèo trong thực thi chính sách trợ giúp xã hội: Đánh giá thực trạng và các yếu tố tác động”.
TS. Hoàng Thị Cường - Học viện Hành chính và Quản trị công trình bày tham luận tại phiên 2:“Sự tham gia của đồng bào dân tộc thiểu số trong thực hiện chính sách trợ giúp xã hội ở Việt Nam: Đánh giá thực tiễn và định hướng thúc đẩy”.
TS. Hà Thị Việt Thúy - Học viện Chính trị khu vực II trình bày tham luận tại tại phiên 2: “Năng lực số và rào cản tiếp cận dịch vụ công trực tuyến trong lĩnh vực trợ giúp xã hội của nhóm yếu thế”
Trên cơ sở đó, các chuyên gia cùng các đại biểu tập trung trao đổi về yêu cầu đổi mới phương thức tổ chức thực hiện chính sách, tăng cường khả năng tiếp cận, phản hồi và tham gia của người thụ hưởng, hướng tới bảo đảm không để nhóm yếu thế đứng ngoài quá trình thực hiện và thụ hưởng chính sách trợ giúp xã hội.
GS.TS. Bùi Thế Cường, Nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Xã hội vùng Nam Bộ bình luận, trao đổi tại phiên 2
Ông Nguyễn Mạnh Hùng - Phó Chủ tịch HĐQT Nafoods Group bình luận, trao đổi tại phiên 2
TS. Đặng Trung Dũng - Ủy viên Ban Chấp hành Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động Thành phố Hồ Chí Minh bình luận, trao đổi tại phiên 2
Tổng kết phiên làm việc buổi sáng, PGS, TS. Nguyễn Tấn Vinh đi sâu khái quát ba vấn đề trọng tâm: (1) Sự tham gia của nhóm yếu thế không thể chỉ được nhìn nhận ở tính thủ tục, hình thức hay số lượng, mà cần được đánh giá bằng năng lực tham gia thực chất; (2) Chính sách bao trùm cần được thiết kế linh hoạt, phù hợp với đặc điểm, nhu cầu và rào cản của từng nhóm đối tượng; (3) Trợ giúp xã hội không chỉ dừng ở việc chuyển nguồn lực đến đúng đối tượng, mà phải tạo điều kiện để người thụ hưởng chủ động tham gia và sử dụng nguồn lực được hỗ trợ hiệu quả.
Mở đầu chương trình buổi chiều, Phiên 3diễn ra với chủ đề “Thúc đẩy sự tham gia của các nhóm yếu thế trong thực hiện chính sách trợ giúp xã hội”, nội dung trao đổi được tiếp cận theo từng nhóm đối tượng và chủ thể tham gia, tập trung vào chính sách trợ giúp xã hội đối với phụ nữ và trẻ em gái khuyết tật, người cao tuổi trong bối cảnh già hóa dân số và vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội trong thúc đẩy sự tham gia của nhóm yếu thế. Các tham luận đã gợi mở những vấn đề có ý nghĩa thiết thực đối với việc hoàn thiện chính sách theo hướng phù hợp với đặc điểm, nhu cầu và khả năng tham gia của từng nhóm.
TS. Bùi Nghĩa, Phó Trưởng Khoa Kinh tế, Xã hội và Môi trường đại điện nhóm nghiên cứu trình bày tham luận tại phiên 3: “Chính sách trợ giúp xã hội đối với phụ nữ và trẻ em gái khuyết tật: Thực trạng, khoảng trống chính sách và lồng ghép giới”.
PGS.TS. Đặng Thị Ánh Tuyết - Phó Vụ trưởng Vụ Quản lý khoa học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh trình bày tham luận tại phiên 3: “Chính sách trợ giúp xã hội đối với người cao tuổi trong bối cảnh già hóa dân số: Thực trạng và những vấn đề đặt ra”.
ThS.NCS. Hứa Huy Hoàng - Học viện Chính trị khu vực II trình bày tham luận tại phiên 3: “Phát huy vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội trong việc thúc đẩy sự tham gia của nhóm yếu thế vào thực thi chính sách trợ giúp xã hội”.
Các trao đổi tại Phiên 3 đã làm rõ yêu cầu tiếp cận chính sách theo từng nhóm đối tượng, chú trọng lồng ghép giới, bảo vệ các nhóm đặc thù và phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và các thiết chế cộng đồng. Các chuyên giađã tập trung trao đổi về những giải pháp có khả năng nâng cao năng lực tham gia, tăng cường kết nối giữa người thụ hưởng với cơ quan thực thi và bảo đảm tiếng nói của nhóm yếu thế được phản ánh trong quá trình chính sách.
TS. Nguyễn Đình Phúc, Trưởng khoa Lãnh đạo học và Hành chính công bình luận và trao đổi tại phiên 3
TS. Vũ Văn Phong, Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin khoa học và Tạp chí bình luận và trao đổi tại phiên 3
PGS, TS. Hoàng Thị Nga, Trường Đại học Công đoàn bình luận và trao đổi tại phiên 3
Phiên 4 với chủ đề “Giải pháp và định hướng hoàn thiện chính sách” hướng đến các giải pháp ở tầm hệ thống. Các chuyên gia đã tập trung trao đổi về yêu cầu chuyển từ sự tham gia mang tính hình thức sang sự tham gia có khả năng tác động đến quá trình thực thi và hoàn thiện chính sách; xây dựng mô hình đồng quản trị trong giảm nghèo bền vững; hoàn thiện hành lang pháp lý, cơ chế phản hồi và trách nhiệm giải trình.
PGS.TS. Nguyễn Thị Minh Ngọc - Phó Viện trưởng Viện Xã hội học và Tâm lý học, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam trình bày tham luận tại phiên 4: “Mô hình đồng quản trị trong giảm nghèo bền vững: Giải pháp tăng cường sự tham gia của người thụ hưởng”.
GS.TS. Nguyễn Hữu Minh - Chủ tịch Hội Xã hội học Việt Nam trình bày tham luận tại phiên 4: “Hoàn thiện hành lang pháp lý và cơ chế trách nhiệm giải trình nhằm bảo đảm tính bao trùm của hệ thống trợ giúp xã hội”.
Bình luận báo cáo và thảo luận tại Phiên 4, các chuyên gia, nhà khoa học và đại biểu đã tập trung vào yêu cầu hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng tăng cường sự tham gia thực chất của người thụ hưởng, bảo đảm tính bao trùm và hiệu quả của hệ thống trợ giúp xã hội. Đồngthời, đi sâu phân tích khả năng vận dụng mô hình đồng quản trị trong giảm nghèo bền vững, nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện hành lang pháp lý, xác định rõ trách nhiệm giải trình và cơ chế để tiếng nói của nhóm yếu thế được phản ánh trong quá trình thực hiện chính sách.
TS. Tạ Văn Khôi - Trưởng ban Tổ chức cán bộ, Học viện Chính trị khu vực II bình luận và trao đổi tại phiên 4
TS. Hoàng Mạnh Tưởng, Phó trưởng khoa Lãnh đạo học và Hành chính công bình luận và trao đổi tại phiên 4
Phát biểu tổng kết Tọa đàm, TS. Lê Thị Anh Đào khẳng định với tinh thần làm việc khẩn trương, nghiêm túc và trách nhiệm, Toạ đàm đã làm rõ nhiều vấn đề cả về lý luận và thực tiễn. Theo TS. Lê Thị Anh Đào, điểm nhấn xuyên suốt của Tọa đàm là sự chuyển dịch nhận thức từ việc xem nhóm yếu thế là đối tượng thụ hưởng thụ động sang thừa nhận họ là chủ thể có quyền và năng lực tham gia vào quá trình quyết định, thực thi và giám sát chính sách liên quan đến mình. Đây không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật, mà là sự thay đổi trong triết lý chính sách, từ tư duy “ban phát, trợ cấp” sang tư duy “trao quyền, đồng hành”.
Từ kết quả bốn phiên, TS. Lê Thị Anh Đào khái quát bốn tầng nhận thức quan trọng. Thứ nhất, về lý luận và kinh nghiệm quốc tế, quyền tham gia của nhóm yếu thế cần được nhìn nhận như một quyền gắn với Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đồng thời kinh nghiệm quốc tế phải được chọn lọc và vận dụng phù hợp với điều kiện, đặc thù của Việt Nam. Thứ hai, về thực trạng, còn tồn tại khoảng cách giữa chính sách trên văn bản và chính sách trong đời sống, giữa quyền được ghi nhận và quyền được thực hiện, do những rào cản về thông tin, năng lực, thể chế và điều kiện kinh tế - xã hội. Thứ ba, về nhóm đối tượng, chính sách cần có cách tiếp cận phù hợp với cấu trúc nhu cầu và mức độ tổn thương khác nhau. Thứ tư, về giải pháp, sự tham gia chỉ có thể trở thành thực chất khi được bảo đảm bằng thể chế, hành lang pháp lý và cơ chế trách nhiệm giải trình minh bạch.
TS. Lê Thị Anh Đào - Phó Giám đốc Học viện Chính trị khu vực II phát biểu tổng kết và bế mạc Tọa đàm
Phát biểu bế mạc, TS. Lê Thị Anh Đào trân trọng cảm ơn Tổ chức FES tại Việt Nam, các nhà khoa học, chuyên gia và đại biểu đã phối hợp, đóng góp nhiều báo cáo, ý kiến trao đổi tâm huyết, thẳng thắn và có chiều sâu. Các báo cáo và ý kiến thảo luận sẽ được Ban Tổ chức tổng hợp, chắt lọc để phục vụ công tác nghiên cứu, tư vấn chính sách góp phần chuyển hóa những luận cứ khoa học được trao đổi tại Tọa đàm thành những kiến nghị có giá trị đối với thực tiễn.
Các đại biểu, nhà khoa học, chuyên gia chụp ảnh lưu niệm tại Tọa đàm
Một số hình ảnh tại buổi Tọa đàm:
Tọa đàm kết thúc chiều cùng ngày./.