Toàn cảnh Buổi làm việc
Đến dự Buổi đón tiếp và Tọa đàm, về phía Đoàn công tác, còn có TS. Trang Phạm Kelly - Đại học Thành phố New York (CUNY). Về phía Học viện Chính trị khu vực II, có sự hiện diện của PGS, TS. Nguyễn Tấn Vinh - Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Học viện; TS. Lê Thị Anh Đào - Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Phó Giám đốc Học viện; TS. Nguyễn Thị Hằng - Trưởng Ban Quản lý khoa học và Hợp tác quốc tế; Lãnh đạo Khoa Kinh tế chính trị; Khoa Chủ nghĩa xã hội khoa học; Khoa Kinh tế - Xã hội và Môi Trường; Khoa Tôn giáo và Tín ngưỡng; toàn thể giảng viên các Khoa chuyên môn; cùng chuyên viên bộ phận hợp hợp tác quốc tế.
PGS, TS. Nguyễn Tấn Vinh - Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Học viện Chính trị khu vực II phát biểu chào mừng
Phát biểu tại Buổi làm việc, PGS, TS. Nguyễn Tấn Vinh cho rằng, trong nhiều thập niên qua, thế giới đang chứng kiến những chuyển động mạnh mẽ về kinh tế, xã hội và cấu trúc quyền lực. Các hệ tư tưởng, các mô hình phát triển cũng không ngừng được kiểm nghiệm, điều chỉnh và cạnh tranh ảnh hưởng. Trong bối cảnh đó, việc nhìn nhận lại những vấn đề cốt lõi của chủ nghĩa tư bản đương đại, đồng thời phân tích quá trình vận động của chủ nghĩa xã hội hiện thực có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với công tác nghiên cứu lý luận và hoạch định chính sách của mỗi quốc gia.
PGS, TS. Nguyễn Tấn Vinh nhấn mạnh, đối với Học viện Chính trị khu vực II - Học viện trực thuộc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tại phía Nam - việc tổ chức diễn đàn học thuật còn nhằm khẳng định vị thế, vai trò của Học viện trong việc mở rộng trao đổi quốc tế, tiếp cận tri thức toàn cầu và củng cố nền tảng nghiên cứu lý luận chính trị. Vì vậy, Học viện Chính trị khu vực II rất vinh dự được đón tiếp GS. Michael Zweig, một học giả hàng đầu của Hoa Kỳ trong lĩnh vực nghiên cứu về giai cấp, lao động, bất bình đẳng kinh tế và các cấu trúc quyền lực trong xã hội hiện đại. Các công trình của Giáo sư, đặc biệt là những phân tích kết hợp giữa kinh tế, xã hội học và khoa học chính trị, đã tạo ảnh hưởng sâu rộng và góp phần định hình cách nhìn mới về bản chất của phân tầng xã hội trong chủ nghĩa tư bản. Bên cạnh đó, tác phẩm “Tôn giáo và công bằng kinh tế” được Giáo sư giới thiệu trong buổi Tọa đàm mở ra một hướng tiếp cận liên ngành độc đáo, cho thấy tôn giáo không chỉ là hiện tượng tinh thần mà còn gắn chặt với các vấn đề về đạo đức xã hội, quyền lực và công lý kinh tế. Đối với Việt Nam, nghiên cứu tôn giáo trong mối quan hệ với quá trình phát triển kinh tế - xã hội đang ngày càng trở thành một lĩnh vực học thuật quan trọng. Những phân tích mang tính liên ngành góp phần làm rõ hơn vai trò của niềm tin, giá trị đạo đức và các thiết chế văn hóa trong quá trình xây dựng xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Đây cũng là cơ sở để tiếp tục hoàn thiện mô hình phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, con đường mà Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam đã lựa chọn và kiên định.
PGS, TS. Nguyễn Tấn Vinh mong muốn, Tọa đàm là cơ hội để tiếp cận những luận giải, góc nhìn sắc sảo từ học giả quốc tế; đồng thời cũng là dịp để Học viện Chính trị khu vực II thể hiện tinh thần cởi mở, chủ động hội nhập và sẵn sàng học hỏi tinh hoa học thuật thế giới. Những chia sẻ của GS. Michael Zweig và TS. Trang Phạm Kelly sẽ góp phần giúp đội ngũ giảng viên, nghiên cứu viên của Học viện có thêm cách tiếp cận tri thức đa dạng hơn; tạo động lực thúc đẩy các hướng nghiên cứu liên ngành, nhất là các vấn đề về giai cấp, bất bình đẳng, tôn giáo và công bằng xã hội.
GS. Michael Zweig - Giáo sư danh dự, Giám đốc sáng lập Trung tâm nghiên cứu giai cấp công nhân, Đại học Stony Brook, New York, Hoa Kỳ trình bày báo cáo
Nội dung thứ nhất được chia sẻ tại Tọa đàm, GS. Michael Zweig đã trình bày báo cáo về vấn đề: Mối liên hệ giữa chủng tộc và giai cấp ở Hoa Kỳ với nội dung chính sau đây: Chế độ nô lệ được hình thành vào thế kỷ 17 tại các thuộc địa của Anh ở Bắc Mỹ (thuộc địa của Anh khác thuộc địa của Tây Ban Nha); Chế độ nô lệ chủng tộc, không phải chế độ nô lệ nhắm vào lực lượng lao động nói chung; Chế độ nô lệ không chỉ mang lại lao động giá rẻ mà còn là công cụ kiểm soát xã hội đối với cả công nhân gốc Phi và gốc Âu - mất hơn 100 năm thì mới thắng thế trước nỗ lực phản kháng của giai cấp công nhân châu Phi và châu Âu; Chế độ nô lệ chủng tộc là công cụ của giai cấp thống trị nhằm nắm quyền kiểm soát toàn bộ giai cấp lao động; Chế độ nô lệ chủng tộc dẫn đến sự hình thành khái niệm chủng tộc da trắng và chủng tộc da đen - tạo ra khái niệm người da trắng và người da đen như những nhóm người mang đặc tính về bản sắc và quyền cai trị; Thời kỳ tái thiết sau Nội chiến và nỗ lực bị lật ngược vào năm 1887. Luật Đen (Black Codes) và luật Jim Crow - “hợp pháp hóa” chủ nghĩa da trắng thượng đẳng; W. E. B. Du Bois và khái niệm “đãi ngộ tâm lý” (psychological wage); Phong trào dân quyền hiện đại và lợi ích của giai cấp thống trị trong Chiến tranh lạnh; Chế độ Jim Crow thời hiện đại đã giam giữ hàng loạt người da đen, bỏ mặc các khu đô thị có nhiều người da đen - làm trầm trọng thêm sự phân biệt giai cấp trong cộng đồng người da đen; Giai cấp lao động thể hiện quan điểm chính trị, văn hoá đồng nhất với người da trắng, đồng thời là lực lượng lạc hậu, phản động, từ cuối những năm 1960; Quá trình phát triển của “chính trị bản sắc” và mối quan hệ của giữa “chính trị bản sắc” với chính trị giai cấp trong những năm gần đây.
Nội dung thứ hai, GS. Michael Zweig đã trình bày báo cáo về vấn đề: Vai trò của tôn giáo trong chính trị Hoa Kỳ với các nội dung chính, như đấu tranh giai cấp xuất hiện trong các giáo hội cũng như trong toàn xã hội; Marx quan niệm tôn giáo là “thuốc phiện của nhân dân”, nhưng đồng thời là “tiếng thở dài của chúng sinh bị áp bức” và là “trái tim của thế giới không có trái tim”; Trong Hiến pháp Mỹ, tôn giáo tách biệt với nhà nước - bảo vệ nhà nước cũng như các tôn giáo; Tiêu ngữ “Chúng ta tín thác vào Chúa” (“In God We Trust”) và lời tuyên thệ “một đất nước dưới Chúa” (“one nation, under God”) xuất hiện vào những năm 1950 trong thời kỳ Chiến tranh lạnh - sử dụng tôn giáo để chống lại chủ nghĩa cộng sản, như Chiến dịch Dixie vào cuối những năm 1940; Bên cạnh đó, phong trào Thần học Giải phóng và các trào lưu Cơ Đốc giáo tiến bộ tại Hoa Kỳ, tiêu biểu là mục sư Martin Luther King Jr. hay các phong trào nhà thờ phản đối Apartheid đã chứng minh khả năng tôn giáo trở thành lực lượng thúc đẩy công bằng xã hội; Bản ghi nhớ Powell năm 1971 đánh dấu sự phản công quyết liệt của phe bảo thủ; Từ thập niên 1970, phe cánh hữu Cơ Đốc giáo, như Ralph Reed và Jerry Falwell, can thiệp mạnh mẽ vào chính trị nhằm đưa Ronald Reagan lên nắm quyền; Đây là một phần của “Chiến lược miền Nam”, gắn với lịch sử các trường tư thục Cơ Đốc giáo được thành lập để né tránh phán quyết Brown kiện Hội đồng Giáo dục năm 1954; Kết quả là tầng lớp cử tri da trắng bảo thủ được huy động, trong khi các lãnh đạo Cơ Đốc giáo bảo thủ tiến gần hơn đến quyền lực chính trị, chủ yếu xoay quanh các vấn đề “văn hóa”; Chủ nghĩa dân tộc Cơ đốc giáo ngày nay có liên quan đến sự trỗi dậy của chủ nghĩa phát xít tại Hoa Kỳ; Tầm quan trọng của việc tách biệt tôn giáo với nhà nước: tín đồ Cơ đốc giáo tại Hoa Kỳ, tín đồ Do Thái tại Israel, tín đồ Hồi giáo tại Iran và Ả Rập Xê Út - sự khẳng định quyền lực nhà nước của tôn giáo luôn gắn liền với quyền lực của các thế lực phản động; Xuất hiện nhiều hình thức phản kháng: Mục sư Barber, Người Do Thái vì Palestine.
Toàn cảnh trao đổi, thảo luận
Tại phần trao đổi, các đại biểu đã tham gia thảo luận các nhóm nội dung chính sau: (1) Trao đổi về những vấn đề của chủ nghĩa tư bản đương đại và xu hướng phát triển của chủ nghĩa xã hội hiện thực; (2) Trao đổi về nội dung cuốn sách “Tôn giáo và công bằng kinh tế” của tác giả Giáo sư Michael Zweig.
TS. Lê Thị Anh Đào - Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Phó Giám đốc Học viện Chính trị khu vực II phát biểu kết luận
Phát biểu kết luận tại Tọa đàm, TS. Lê Thị Anh Đào cho rằng, Tọa đàm giữa Học viện Chính trị khu vực II và GS. Michael Zweig đã diễn ra thành công tốt đẹp, đạt được những mục tiêu quan trọng về trao đổi chuyên môn và giao lưu học thuật quốc tế. Tại buổi làm việc, GS. Michael Zweig đã trình bày sâu sắc về hai nhóm chủ đề lớn: Một là, những vấn đề của chủ nghĩa tư bản đương đại qua lăng kính chủng tộc và giai cấp. Giáo sư đã phác họa tiến trình lịch sử hình thành cấu trúc giai cấp và chủng tộc tại Hoa Kỳ, từ chế độ nô lệ, sự thiết lập quyền lực của giai cấp thống trị, đến các chính sách Jim Crow, phân tầng xã hội và những biến dạng của chủ nghĩa tư bản trong thế kỷ XX - XXI. Những phân tích về sự thao túng của quyền lực kinh tế - chính trị trong tạo dựng bản sắc chủng tộc và lợi ích giai cấp, cùng những luận điểm về biến đổi giai cấp công nhân, đã mang lại cho các giảng viên Học viện một góc nhìn giàu giá trị lý luận. Hai là, vai trò của tôn giáo trong chính trị Hoa Kỳ và các cấu trúc quyền lực. Giáo sư đã phân tích tôn giáo như một hiện tượng xã hội, vừa phản ánh, vừa tham gia vào đấu tranh giai cấp. Những luận điểm liên quan đến việc sử dụng tôn giáo trong Chiến tranh Lạnh, sự nổi lên của chủ nghĩa dân tộc Cơ Đốc giáo, sự can dự của các lực lượng tôn giáo vào chính trị Hoa Kỳ, cũng như các phong trào giải phóng mang cảm hứng thần học, đã mang lại nhiều gợi mở hữu ích cho nghiên cứu tôn giáo và chính trị tại Việt Nam. Ngoài ra, phần trao đổi về cuốn sách “Tôn giáo và công bằng kinh tế” đã mở rộng các hướng tiếp cận liên ngành, giúp người nghiên cứu hiểu hơn về tương quan giữa đạo đức tôn giáo, bất bình đẳng kinh tế và công lý xã hội, một lĩnh vực ngày càng có ý nghĩa trong bối cảnh phát triển đương đại. Các trao đổi diễn ra sôi nổi, thẳng thắn, có chiều sâu khoa học và mang lại nhiều giá trị tham chiếu quan trọng cho công tác nghiên cứu, giảng dạy lý luận chính trị của Học viện. TS. Lê Thị Anh Đào khẳng định, Tọa đàm đã thành công về chuyên môn, mang lại nhiều luận điểm học thuật có giá trị; Tăng cường kết nối và trao đổi khoa học giữa Học viện và các học giả quốc tế; Góp phần làm phong phú cơ sở nghiên cứu trong các lĩnh vực kinh tế chính trị, chủ nghĩa xã hội khoa học, xã hội học, triết học chính trị và tôn giáo học; Tạo nền tảng cho các hợp tác nghiên cứu trong tương lai, đặc biệt trong lĩnh vực giai cấp - lao động, bất bình đẳng kinh tế, và tôn giáo trong đời sống chính trị. TS. Lê Thị Anh Đào hy vọng sẽ tiếp tục được đồng hành trong những chương trình học thuật sắp tới.
Một số hình ảnh tại Tọa đàm:
Tọa đàm kết thúc sáng cùng ngày./.